Dezenfeksiyon Nedir?

DEZENFEKSİYON

Bir yerin, bir maddenin, bir aletin ya da bir eşyanın hastalık yapıcı mikroorganizmalardan arındırılması işlemine dezenfeksiyon denir. Dezenfeksiyon işleminde hastalık yapıcı (patojen) organizmalar ya tamamen yok edilir ya da etkisiz hale gelmeleri sağlanır. Dezenfeksiyon çoğu zaman sterilizasyon ile karıştırılır. Sterilizasyon işlemi hastalık yapsın ya da yapmasın tüm mikroorganizmaları yok eder ve aslında dezenfeksiyon ile uzaklaştırılamayan zararlı mikroorganizmalara karşı kullanılır.

Çeşitli dezenfeksiyon işlemleri eski çağlardan beri kullanılmaktadır. Suyu kaynatarak içmek, suyun bakır kaplarda saklanması buna birer örnektir. Suyun klorlanması da bir dezenfeksiyon işlemidir ve ilk olarak 1904 yılında sodyum hipoklorit kullanılarak uygulanmaya başlanmıştır.

Sterilizasyon

STERİLİZASYON
Latince (steril) mikropsuz veya kısır sözcüklerinden kaynaklanır. Sterilizasyon bizde de her iki anlamıyla da kullanılmaktadır. Ortamın her türlü mikroptan arındırılmasına da sterilizasyon denir iken erkeğin kısırlaştırılmasına da bu isim verilmektedir. Erkeğin sperma kanalı kapatılarak kadını hamile bırakması önlenirken, bu sırada hadım etmenin tam aksine cinsel ilişkide bulunma yeteneği eskisi gibi sürer. Bu müdahale küçükse de insanlık için büyük bir adım oluşturmaktadır. Bilim adamları böyle söylüyorlar. Nüfus patlamasına karşı, bazı bilim adamları sterilizasyonu en olumlu çözüm olarak görüyorlar. Müdahale erkeğin husyesinde, sperma kanalını ayıran ufacık bir kesinti ile gerçekleşmektedir. İşlem birkaç dakika sürmektedir. Küçük bir lokal anestezi ile yapılabilen bu işlem, yüzde 100 başarı sağlamaktadır. Fakat çoğu erkek bunu istememektedir. Bazı ülkelerde bu ameliyatı yapan erkek sayısı çok fazla iken ülkemizde bu sayı çok azdır. Kadınlarda ise, sterilizasyon daha zor ve karmaşık bir işlem gerektirmektedir. Kadında yumurta kanalının ayrılması gerekir. Müdahale ya göbekten ya cinsel organdan, ya da karın kapağından yapılır. Ameliyat sırasında total narkoz gerekir. Bu müdahalenin riski de vardır. 100 bin olayda, 3 ölüm saptanmıştır.

Yeni teknikle yumurta kanalı yapay bir madde enjekte edilerek kapatılmaktadır. Böylece kanal ileride arzulandığı zaman yeniden açılabilmektedir. Psikologlar sterilize edilen kadın sayısının, erkekten fazla olmasının ilginç bir açıklamasını yapıyorlar. Bunun nedenini kadının sterilize edilen erkeği, tam bir erkek gibi kabul etmemesi oluşturuyor. Kadın sterilize edilen erkeği cesur ve sevimli buluyor. Ancak onu artık bir erkek olarak tahrik edici bulmuyor. Bazı iddialara göre, birçok çift bu olaydan sonra boşanıyorlar.

Sterilizasyon ve Dezenfeksiyon Talimatı

Dezenfeksiyon ve Sterilizasyon Talimatını Word Formatında İndirmek İçin Buraya Tıklayınız

STERİLİZASYON ve DEZENFEKSİYON TALİMATI 

1. AMAÇ: Sterilizasyon ve dezenfeksiyon ilkelerini belirlemek, sterilizasyon ve dezenfeksiyon uygulamalarının en verimli şekilde kullanılması için belirli bir standart oluşturmaktır.

2. KAPSAM: Hastanedeki tüm birimlere yönelik sterilizasyon ve dezenfeksiyon faaliyetlerini kapsar.

3. SORUMLULAR: Bu talimatın uygulanmasından hastanedeki tüm birimler ve çalışanlar sorumludur. Bu talimatın uygulanması ile ilgili denetimlerden Başhekimlik adına Enfeksiyon ve Antibiyotik Direnç Kontrol Komitesi sorumludur.

4. UYGULAMA

4.1. TANIMLAR

TEMİZLİK: Mikroorganizmaların çoğalması ve yayılmasını önlemek için, yüzeylerin kir ve organik maddelerden fiziksel olarak uzaklaştırılmasıdır.

STERİLİZASYON: Cansız maddeler üzerinde bulunan  mikroorganizmaların, sporlar dahil tüm formlarının, çeşitli fiziksel veya kimyasal yöntemlerle öldürülmesi işlemidir.

 STERİLİZAN: Mikroorganizmaların sporlar dahil tüm şekillerini tahrip eden özel kimyasal maddelerdir.

DEZENFEKSİYON: Cansız maddeler/yüzeyler üzerinde bulunan  patojen mikroorganizmaların dirençli olanlar hariç yok edilmesi işlemidir.

YÜKSEK DÜZEY DEZENFEKSİYON: Tüm vejetatif bakteriler, virüsler ve mantar sporları ile bakteri sporlarının bir kısmının eliminasyonunu sağlayan dezenfeksiyon seviyesidir. Yüksek düzeyde dezenfeksiyon, sterilizasyon olarak da ifade edilebilir.

ORTA DÜZEY DEZENFEKSİYON: Tüberküloz etkenleri ve diğer vejetatif bakteriler, virüs ve mantarların çoğunun inaktive edildiği dezenfeksiyon seviyesidir.

DÜŞÜK DÜZEY DEZENFEKSİYON: Tüberküloz etkenleri ve zarfsız virüslere etkisiz olan, ancak bir kısım vejetatif mikroorganizmaları inaktive edebilen dezenfeksiyon seviyesidir.

DEZENFEKTAN: Cansız maddeler üzerindeki, bakteri endosporları hariç  patojen mikroorganizmaların üremelerini durdurmak veya öldürmek amacıyla kullanılan kimyasal maddelerdir.

SPOROSİD: Sporları da tahrip eden ajanlara verilen  addır.

DEKONTAMİNASYON: Cansız maddelerden patojen mikroorganizmaların uzaklaştırılması işlemidir. Kontamine malzemenin temizlik, dezenfeksiyon veya sterilizasyon ile kullanıma elverişli hale getirilmesidir.

ASEPSİ: Steril ortam şartlarının korunması, enfeksiyon etkenlerinin steril dokulara girişinin önlenmesidir. Ortamın, yaraların mikroorganizmalar ile kontaminasyonunu önlemeye yönelik tüm önlemler asepsi terimiyle ifade edilir.

ANTİSEPSİ: Deri ve mukoza gibi canlı yüzeyler üzerindeki, spor formları hariç tüm patojen mikroorganizmaların kimyasal maddeler uygulanarak yok edilmesidir.

ANTİSEPTİK: Antisepsi amacıyla kullanılan kimyasal ajanlara verilen addır.

4.2. GENEL İLKELER

1. El antisepsisi sağlanmasında ‘‘El Hijyeni Talimatı’’ önerileri uygulanmalıdır.
2. Eldiven kullanımında ‘‘Eldiven Kullanımı Talimatı’’ önerileri dikkate alınmalıdır.
3. Servislerde kullanılan araç ve gereçlerin dezenfeksiyonu ‘‘Servislerde Kullanılan Tıbbi Alet ve Malzemelerin Sterilizasyon ve Dezenfeksiyonu Talimatı’’önerileri doğrultusunda uygulanmalıdır.

Endoskopik aletlerin sterilizasyon ve dezenfeksiyonu ‘‘Endoskopik Aletlerin Sterilizasyon ve Dezenfeksiyonu  Talimatı’’na göre yapılmalıdır.

1.3. STERLİZASYON UYGULAMASI

KULLANILMIŞ ARAÇ VE GEREÇLERİN

 TOPLANMASI, ÖN TEMİZLİK VE DEKONTAMİNASYONU

ENZİMATİK İLE ORGANİK ARTIKLARDAN ARINDIRMA VE STERİLİZASYONA HAZIRLIK

PAKETLEME

STERİLİZASYON

STERİL MALZEMENİN KORUNMASI

** 

Sterilizasyonun her basamağındaki uygulamalar kurallara uygun ve belirli standartta yapılmalı ve her basamak kontrol edilerek düzenli kayıtlar tutulmalıdır.

4.3.1.      Kullanılmış Araç ve Gereçlerin Toplanması, Ön Temizlik ve Dekontaminasyonu

1.      Tek kullanımlık malzemeler kullanıldıktan sonra kullanım alanında uygun şekilde ayrıştırılıp kırmızı renkli tıbbi atık poşetine atılmalı ve ‘‘Hastane Atıkları Yönetimi Talimatı’’ önerileri uygulanarak uzaklaştırılmalıdır.

2.      Aspiratör şişeleri ve benzeri sıvı atık içeren kaplar, taşıma sırasında dökülüp saçılmayı önlemek için, kullanım alanında boşaltılmalıdır.

3.      Steril edilecek aletler kullanımdan hemen sonra üzerindeki kaba kirden arındırılmalı ve uygun bir enzimatik kullanılarak dekontamine edilmelidir.

4.      Dekontamine edilmiş aletler sızdırmaz, kapalı kaplar içerisinde sterilizasyon ünitesine taşınmalıdır.

5.      Tüm bu işlemleri gerçekleştirecek personel  eldiven, maske, gözlük ve gereğine göre koruyucu önlük giymelidir.

6.      Dekontaminasyon alanı diğer çalışma alanlarından fizikel olarak ayrılmış olmalı, bu bölüme görevli personel dışında kişilerin girişi önlenmelidir.

7.      Sterilizasyon ünitesine teslim edilen malzemeler için ‘‘Merkezi Sterilizasyon Ünitesi Malzeme Teslim Formu’’ kullanılmalıdır. 

ALETLER TEMİZLİK VE DEKONTAMİNASYON YAPILMADAN ASLA STERİL EDİLEMEZ.

4. 3.2. YIKAMA VE STERİLİZASYONA HAZIRLIK

1. Kullanılmış tüm aletler sterilizasyon öncesi mutlaka yıkanmalıdır.
2. Yıkama işlemi otomatik yıkama, dezenfeksiyon makineleri, ultrasonik temizleyiciler veya elde yapılabilir.
3. Enzimatik temizleyiciler kullanıldığında, enzimin aktif olduğu sıcaklık derecesine dikkat edilmelidir.
4. Elle yıkamada kullanılan fırçalar, yıkama tankları vb. ekipman her kullanımdan sonra temizlenip dezenfekte edilmelidir.
5. Yıkamadan sonra mutlaka etkili bir durulama yapılmalı, aletler üzerinde sterilizasyonu engelleyen ve daha sonra kullanım sırasında hastaya zarar verme riski olan deterjan vb. kalıntıların kalmamasına özen gösterilmelidir.
6. Son durulama suyu mutlaka kireçsiz, yumuşatılmış olmalı, olanak varsa tüm yıkama işlemlerinde yumuşak su kullanılmalıdır.
7. Yıkamada görevli personel su geçirmez koruyucu giysi ve eldiven giymeli, genel koruyucu önlemleri uygulamalıdır.
8. Çok parçalı aletler demonte edilerek yıkanmalı, yıkama sonrasında parçalar birleştirilerek fonksiyon kontrolü yapılmalıdır.
9. Eklemli aletler açık şekilde yıkama tepsilerine yerleştirilmeli, sivri aletlerin uçlarını koruyan lastik bantları çıkartılmalıdır.
10. Küçük parçalar birbirine bağlanarak temizlenmesi güç hale getirilmemelidir.
11. Yıkama kaplarına çok fazla alet yerleştirilmemeli, büyük parçalar küçükleri örtecek şekilde konmamalıdır.
12. Alet ve malzemeler kurutulmadan paketlenmemelidir.
13.  Aletlerin temiz, kuru ve çalıştığından emin olunmalıdır.
14. Hareketli parçaları olan aletlerde yıkamadan sonra ek yerleri suda çözünen yağlarla yağlanmalıdır.
15. Aşınma, paslanma, deformasyon ya da başka tür bir hasar görülen aletler kullanım dışı bırakılmalıdır.

4.3.3. PAKETLEME

1.      Steril edilecek malzemeler kullanım anına kadar sterilliğini koruyacak şekilde paketlenmeli ve mutlaka etiketlenmelidir.

2.      Paket üzerindeki etikette sterilizasyon tarihi, sterilizasyon yöntemi, protokol numarası, paket içeriği gibi sterilizasyon çevrimine ilişkin bilgiler ve paketi oluşturan kişinin ad ve soyadının baş harfleri bulunmalıdır.

3.      Sterilizasyon poşetlerinde sterilizasyon çevrimine ilişkin bilgiler poşetin ısı ile kapatılan kısmının üst dış kısmına yazılmalıdır.

4.      Paketlemede kullanılan malzeme seçilen sterilizasyon yöntemi ile uyumlu olmalıdır.

5.      Tablo 1’de değişik sterilizasyon yöntemlerinde kullanılabilecek paketleme malzemeleri gösterilmiştir.

6.      Paketleme malzemesi ve paketleme şekli, kullanım sırasında paket içeriğinin aseptik koşullarda sahaya alınmasını sağlamaya uygun olmalıdır.

7.      Tekstil paketleme malzemeleri kullanılıyorsa mutlaka her kullanımdan önce yıkanmalı, aşırı kurumaya bırakılmamalı, kesinlikle ütülenmemelidir.

8.      Tekstil paketleme malzemeleri ışıklı masada yırtık, delik ve yıpranma yönünden kontrol edilmeldir.

9.      Paketlenecek malzemeyi yeterli şekilde örtebilecek uygun boyutta paketleme malzemesi seçilmelidir.

10.  Zarf ve dikdörtgen yöntemi ile paketlemede çift paketleme malzemesi kullanılmalı ve her kat ayrı paketlenmelidir.

11.  Zarf ve dikdörtgen yöntemi ile paketlenen setler işlem bandı ile kapatılmalıdır.

12.  Sterilizasyon poşetleri ısı ile kapatma makinesi ile kapatılmalıdır.

13.  Birden fazla ve ağır malzemeler çift poşet ile paketlenmelidir.

14.  Çift poşet paket yapılacaksa içteki poşetin ebatları ikinci poşetin ebatlarından daha küçük olmalıdır.

15.  Poşet paketlerinin kapalı olup olmadığı sterilizasyon öncesi kontrol edilmelidir.

16.      Sterilizasyon sırasında patlayan, ağzı açılan paketler açılıp yeniden paket yapılarak steril edilmelidir.

17.      Paketlenecek aletlerin uygun şekilde çalıştığı ışık altında kontrol edilmeli, arızalı aletler tamir edilmeden sete konmamalıdır.

18.      Metal veya plastik konteynerlerin her sterilizasyon çevriminde filtreleri değiştirilmeli, valf sistemlerinin çalışır durumda olduğu kontrol edilmelidir.

19.      Tekstil örtüler, delikli, havlu ve ameliyat giysileri ile metal aletlerin ısı ve nem absorbsiyonu özellikleri farklı olduğundan her iki türden malzeme birarada paketlenmemelidir.

20.      Paket hacim ve ağırlıkları kullanılan sterilizatörler için izin verilen limitlere uygun olmalıdır.

21.      Buhar sterilizatörde steril edilecek bohça ebatları 30 x 30 x 50 cm boyut ve 5.5 kg ağırlık sınırlarını aşmamalıdır.

22.      Cihazlar için özel bir ölçü verilmemişse alet tepsileri için 7 kg toplam ağırlık ( tepsi, aletler ve bohçanın toplamı) aşılmamalıdır.

23.      Paketler üzerinde sterilizasyon işleminden geçmiş olduğunu gösterecek bir işlem indikatörü bulunmalıdır.

24.      Paketleri kapatmak amacıyla iğne, zımba gibi bütünlüğü bozan malzemeler ve geçirgenliği bozan yapışkan bantlar kullanılmamalıdır.

25.  Kontaminasyonu engellemek ve açmayı kolaylaştırmak için paket kenarları katlanmış olarak sarılmalıdır.

26.  Kağıtla paketlemede buharı kağıt içine temas ettirecek kağıtlar kullanılmalıdır.

27.  Paketin büyüklüğüne göre sterilizasyon süresini uzatmak gereklidir.

28.   Paketlenmiş eşyanın geniş yüzeyleri dikey duracak şekilde otoklava yerleştirilmelidir.

29.  Etilen oksit sterilizasyonunda naylon, selefon ve alüminyum kağıdı içeren maddeler yeterli gaz geçişini engelleyeceğinden kullanılmamalıdır.

30.  Alet setleri içine konan kimyasal indikatörlerin metalin ısısından etkilenmemesi için metale temas etmeyecek uygun bir yer seçilmelidir.

31.  Zarf paketleme yöntemi, dikdörtgen paketleme yöntemi, kağıt/plastik poşetlerle paketleme yöntemleri  resim 1, 2, 3’te şematize edilmiş ve uygulama şekli açıklanmıştır.

Tablo 1. Sterilizasyon Yöntemine Göre Kullanılabilecek Paketleme Malzemeleri

Paketleme Malzemesi	Buhar Sterilizasyonu	Etilenoksit Sterilizasyonu	Gaz plazma Sterilizasyonu
Kumaş örtü	+	-	-
Selülöz örtü	+	+	-
Polipropilen örtü (selülozsuz)	-	+	+
Kağıt + plastik* poşet	+	+	-
Polipropilen poşet	-	+	+
Metal konteyner	+	+	-
Plastik* konteyner	+	+	+

* : Otoklava dayanıklı

TALİMATIN DEVAMI VAR...... EKLENECEK...