Pıhtılaşma Nasıl Olur?

PIHTILAŞMA NASIL OLUR

Oldukça karışık olan pıh­tılaşma olayını burada ana hatlarıyla birlikte irdeleyeceğiz­. Zedelenmiş damar yüzeyine yapışan trombositlerden  ve zedelenen  damar­dan açığa çıkan bir­takım maddeler, kan­da erimiş hal­de mevcut olan fibrinojenin fibrin liflerine dönüşümünü sağlarlar­. Fibrin lifleri pıhtı­nın iskeleti­ni kurarlar­. Fibrin lifleri olurken, fazlaca sayıda trombosit bu liflerin arasın­da kalır ­. Böylelikle öncelikli öğeleri fibrin lifleri ve trombositler olan pıhtı olmakta­dır­­.  Zedelenmiş dokudan açığa çıkan ve pıhtılaşma­ya yardım edici maddeye "doku tromboplastini" (Faktör III) denilir­­. Doku tromboplasti­ni aracılı­ğıyla gelişmekte olan pıhtılaşma hadise­leri "ekstrensek mekanizma" ismi­ni alır­­. Damar içerisin­den  iğneyle (enjeksiyonla) bir miktar kan ahp, bunu yavaşça bir tüp içerisi­ne boşaltırsak, bu kanın 5* 6 dakika içinde pıhtılaştığını görürüz­. Bu pıhtılaşma olayına doku tromboplasti­ni yardım etmemiştir­­. Zira iğne içerisi­ne çekilen  kana doku tromboplas­ti­ni karışmamıştır Bu tür pıhtılaşma olayına "intrensek mekanizma" denilir­­. Tüp içinde aldığı­mız kanın üzerine bir miktar doku tromboplasti­ni koyarsak pıhtılaşmanın 10* 15 saniye içinde ger­çekleştiği­ni görürüz­. Demek ki ektrensek meka­nizmanın pıhtılaşmayı hızlandırıcı bir etki­yi bulunur­. Zedelenmiş bir damarın pıhtıyla tıkan­masın­da hem ekstrensek hem de intrensek sistem devreye girer­.

Kandaki eriyik fibrinojenin, fibrin liflerine dönüş­mesine imkan veren  madde, "trombin"dir­­. Trombin kan­da serbest değil, inaktif bir ön enzim (proenzim) şeklinde bulunmaktadır­­.  Trombi­nin bu proenzim biçimine "protrombin" denilir­­. Protrom* bi­nin trombine dönüşmesini, "aktif faktör X" denilen  bir madde sağlar­. Aktif faktör X da kan­da inaktif biçimde bulunmaktadır­­.  Bunun aktif şekle dönüşmesine imkan verenlar; yukarıda sözünü etti­ğimiz intrensek ve ekstrensek mekanizmalardır­­.  Pıhtılaşma olayı­nın en  mü­him maddelerin­den  bir tane­si de kalsiyumdur­.

Kısaca; pıhtılaşma bir seri enzimatik olayın gelişmesiyle ortaya çıkmakta­dır­­.  Pıhtılaşmaya katılan maddelere "prokoagülan faktörler" denilir­­. Romen  rakamlarıyla isimlendiri­len  bu faktörlerin birçoğu ka­raciğer­de üretilir ve protein yapısındadır­­.  I’den  XIH’e kadar sıralanan faktörlerden  VIII faktör antihemofilik globulindir­­. Eksikliğinde hemofili has­talığı ortaya çıkmakta­dır­­.  Pıhtılaşma esnasın­da aktif du­ruma geçen  bir faktör öteki­ni "O", bir diğeri­ni aktif duruma getirir, nihayetinde fibrinojen  fibrin haline dönüşür ve kan sıvı durumun­dan katı duru­ma geçer­. Meydana gelen  pıhtıda fibrin lifçikleri arasın­da kanın hücresel elementleri de bulunmaktadır­­.  Bir kaç saat sonra pıhtı büzüşmeye başlar ve kanın seru­mu (serum pıhtılaşmış kanın sıvı kısmı­dır) ayrı­lır­­. Pıhtılaşma iki ayrı sistem ile başlaya­bilir­­. 1* Ekstrensek sistemde pıhtılaşma­. Doku zedelen­me­si ile hücrelerin içerisin­den  doku tromboplasti­ni "Faktör III" açığa çıkar, bu "Faktör VII" yi aktive eder ve aşağıda verilen  çizelgede görüldüğü gibi pıhtılaşma gelişmektedir­­. 2* intrensek sistemde pıhtılaş­ma: Burada ilk aktive olan Faktör XII’dir­­. Faktör XII damar içinde kollagen  ile kan vücut dışına alındığı za­man yabancı yüzeye değinmekle aktif duruma geçer ve yine çizelgede gösterilen  sıra içinde pıhtılaşma gelişmektedir­­. Pıhtılaşma esnasın­da iyonize Ca + + da gereklidir­­. Faktör IV olarak belirtilen  kalsiyum ortamdan ayrıhrsa veya sitrat, oksalat gibi maddelerle iyonizasyonu azaltılır veya çöktürülürse pıhtılaşma engelle­nir­­. Tüpte kanın pıhtılaşmasını engellemek amacı ile bu tür maddeler kullanılır­­. Normal koşullar­da vücut içinde kanın pıhtıl aşmaması­nın sebe­bi damar­ların iç yüzünün düzgün, pürüzsüz oluşu, kollage* nin açığa çıkmaması, ayrıca organizmada he* parin ve antitrombin gibi pıhtılaşmayı önleyici (antikoagulan) maddelerin bulunmasıdır­­.  Karaciğer­de sentez edilen  prokoagulan faktör­lerden  bazısı (örneğin protrombin) için K vitaminine gerek bulunur­. Bu vitamin alınmazsa veya etki­yi önlenirse pıhtılaşma deformitesi (bozukluğu) ortaya çıkmakta­dır­­.  Damar sertliği olan bir­takım hastalardaysa pürtüklü yüzeyde gereksiz pıhtılaşmalar ola­bilir ve damarı tıkaya­bilir­­. Bu hastalarda, doktor kont­rolünde heparin veya K vitami­nin etkisi­ni engel­leyen  ilaçlarla bu tür pıhtı oluşumu engellenir­­.

İlgili aramalar: pıhtılaşma nasıl olur, pıhtılaşma nasıl gerçekleşir, kan nasıl pıhtılaşır, pıhtılaşma nedir

Kan Nasıl Pıhtılaşır?

Kanın Pıhtılaşması nasıl gerçekleşir?



Pıhtılaşmada üç önemli mekanizma vardır. Bunlardan birincisi kanın akışkanlığı, ikincisi damar duvarı ve üçüncüsü ise trombosit ismi verilen küçük hücrelerdir. Trombosit adını verdiğimiz bu küçük hücreler kemik iliğinden yapılırlar ve kanın pıhtılaşmasında temel görevi üstlenirler. Damar duvarının bütünlüğünün bozulduğu bir durumda yani kanama olduğunda trombositler o bölgeye doru yönlenir ve bölgede bir tıkaç oluştururlar. Buna "primer hemostatik tıkaç" adı verilmektedir. Bu tıkaç kanamanın geçici olarak durdurulması sağlar. Daha sonra hem trombositlerden hem de damar duvarından salgılanan bazı maddelerle pıhtılaşmanın 2. aşaması yani "hemostaz" dediğimiz durum devreye girer. Pıhtılaşma faktörlerinin salınımı ile birlikte trombositlerin oluşturduğu bu yama güçlenir ve daha bir takım başka maddeler yardımıyla sağlamlaştırılır. Fibrinojenin fibrine dönüşmesi gibi bir takım mekanizmalarla bu damar duvarı sağlamlaştırılır. Daha sonra da damar duvarındaki bu yamada oluşan fazlalıklar bir şekilde uzaklaştırılır ve damar tamamen onarılmış olur. Pıhtılaşma yani kanın damar duvarı dışına çıkmasını engelleme durumu bu şekilde meydana gelir.