Kan Uyuşmazlığı Nasıl Olur?

Kan uyuşmazlığı anne ve babanın kan grupları arasındaki uyuşmazlıktır. İnsanların kan grupları A, B, AB, ve O olarak 4 çeşittir. Bunun yanı sıra D etkeni adı verilen Rh etkeni de pozitif ya da negatiftir. Anne karnındaki bebeğin uyuşmazlıktan etkilenebilmesi için bebeğin kan grubu ile anneninkinin uyumsuz olması, bebeğin kanının anne kanı ile dokunuşuyla ve annenin bağışıklık sisteminin bu duruma cevap olarak antikor üretmesi gerekir. En fazla görülen uyumsuzluk Rh uyumsuzluğudur. Bu durumda baba Rh(+) iken anne Rh(-)dir. Eğer bebek de Rh (+) olursa bebeğin kanındaki bu Rh faktörü anne kanına geçer ve annenin bağışıklık sitemi Rh etkenini ortadan kaldırmak için antikor adı verilen maddeler üretir. Bu sebeple ilk bebek durumdan etkilenmez. Rh uyumsuzluğundan yalnızca baba pozitif, anne negatif ise bahsedilebilir. Baba negatif anne pozitif ise uyuşmazlık önem taşımaz. Kan uyuşmazlığının teşhisi için hem anne hem de baba adayının kan grubunun bilinmesi önemlidir. Eğer anne Rh (+) ise babanın kan grubu önemini yitirir. Gebelik zamanında annenin kanında aslında olmaması gereken anti-Rh ye bakılır. Bebeğin kan uyuşmazlığından etkilenip etkilenmediğini anlamak için ayrıca kordosentez de yapılabilir.

İlgili aramalar: kan uyuşmazlığı nedir, rh uyuşmazlığı nedir, kan uyuşmazlığı nasıl olur, kan uyuşmazlığı neden olur

Hamilelikte Rh Uyuşmazlığı

RH UYUŞMAZLIĞI

Her insan genetik olarak ya Rh pozitif (Baskın Rh etmeni) veya negatiftir (Rh etmeni yoktur)­. Tüm gebelere erken  süreçte kan grubu ve Rh etmeni tayi­ni yapılmakta­dır­­.  Rh (+) ise (% 85'i öyledir) veya hem eşi hem kendisi Rh (-) ise sorun bulun­maz­. Fakat kendisi Rh (-) kana sahip olan ve eşi Rh (+) gebe kadın ise Rh uyuşmazlığı problemlerine adaydır­­.  Gebeliği dikkate, tıbbi müşaha­de altın­da izlenmelidir­­.

Anneni­zin çocuk doğurduğu süreçte Rh uyuşmazlığı sorunu henüz çözülmemişti­. Fakat birçok tıbbi ilerleme sayesinde, bu sebepten  ötürü çocuğunuzu yitirme kaygılarınız yersizdir­­.

Hepsin den  evvel bu ilk gebeliğinizse, bebeğiniz için hemen  hiç tehlike bulun­maz­. Sorun, etmeni­ni babasın­dan kalıtımla almış bebeğin doğumu esnasın­da (düşük veya kürtaj esnasın­da da ola­bilir) Rh (+) kanın, Rh (-) olan annenin dolaşım sistemine girmesiyle başlamaktadır­­.  Annenin bağışıklık sistemi bu "yabancı" maddeye karşı antikor teşkil eder­. Bu antikorlar bir başka Rh (+) bebeğe gebe kalana dek zararsızdır­­.  Böyle bir durumda antikorlar plasentayı geçerek bebeğin alyuvarlarına dek zararsızdır­­.  Böyle durumda antikorlar plasentayı geçerek bebeğin alyuvarlarına (kırmızı kan hücrelerine) saldırırlar ve bebekte, annenin antikor düzeyi yüksek ise ciddi kansızlığa yol açarlar­. İlk hamilelikte bu antikorlar çok ender haller­de olur, bunun için plasentadan bebeğin kanı­nın geriye doğru annenin kan dolaşımına girme­si gerekiyor­.

Günümüzde Rh uyuşmazlığın­da bebeği korumanın yolu, Rh antikorları oluşmasını önlemektir­­. 28 haftada karın­da antikor olmayan Rh (-) kana sahip anne adayına bir doz Rh immünglobülin verilmekte­dir­­. Bebek Rh (+) ise, ikinci doz doğumdan 72 saat sonra verilmekte­dir­­. (Bu doz aşı düşük, kürtaj, amniyosentez veya hamilelikte kanama olursa da yapılmakta­dır­­.)

Testler gebe kadın­da daha öncesin­den  Rh antikorları geliştiği­ni gösteriyorsa bebeğin kan grubunu belirtmek amacı ile amniyosentez yapıla­bilir­­. Bebek Rh (+) ise, yani anneyle uyuşmuyorsa annedeki antikor seviye­leri düzenli şekil­de ölçülür­. Düzeyleri tehlikeli ölçüde yükselirse, bebeğin vaziyeti­ni değerlendirmek amacı ile testler yapılmakta­dır­­.  Bebeğin durumu tehlikedeyse, Rh (-) kan nakli gerekebilmekte­dir­­. Rh uyuşmazlığı ciddiyse ki nadirdir, bebek rahim içindeyken  kan nakli yapılmakta­dır­­.  Genel­de doğumdan hemen  sonraya dek beklenebilir­­. Hafif vakalar­da antikor seviye­leri azdır ve kan nakli gerekmez­. Fakat hekimin doğum sonrası gerekli olma ihtimaline karşı tedarikli bulunması gerekir­­.

Rh immünglobülin kullanılışı Rh uyuşmazlığı olan hamilelikler­de kan nakli gerekliliği­ni %1'in altına düşürmüştür­.

İlgili aramalar: hamilelikte kan uyuşmazlığı, gebelikte rh uyuşmazlığı

Hamilelikte Kan Uyuşmazlığının Tedavisi

Hamilelikte Kan Uyuşmazlığı Nasıl Tedavi Edilir?

Kan uyuşmazlığının çeşitli durumları vardır,ancak yaygın olarak görülen kar grubu uyuşmazlığı annenin Rh(-) kan grubundan, babanın Rh(+) kan grubundan ve doğacak bebeğin Rh (+) kan grubundan olması durumunda ortaya çıkar. Anne kanında oluşan antikorlar bebeğe zarar verir. Annenin Rh(-) kan grubundan, doğacak bebeğin Rh(+) kan grubundan olması durumunda düşük, ölü doğum ya da yeni doğan hepatit ve anemi görülür. Bu durum genellikle ikinci çocuk için tehlike oluşturur.

Kan uyuşmazlığı olan eşler bu durumu doktora muhakkak bildirmelidirler. Birinci doğumu izleyen ilk 72 saat içinde özel immünglobulin verilmesi koruyucu rol oynar. Anne karnında veya doğar doğmaz kanı değiştirilerek bebeğe yaşama şansı sağlanır. Tedavide erken teşhis önemlidir.

RH Faktörü

RH FAKTÖRÜ - KAN UYUŞMAZLIĞI
Viyanalı doktor Kari Landsteiner, 1939 yılında kan hakkında önemli bir buluş yaptı ve buluşuna üzerinde deney yaptığı hayvanın, "Rhesus maymununun" adını verdi. İnsanların yüzde 85 dolayındaki kısmının kanı Rhesus (Rh) pozitif, yüzde 15'ininki ise Rh negatiftir.

Bu küçük farkın bilinmesi hayati önem taşır. Özellikle kan nakillerinde ve hamilelikte kan grubu çok önemlidir. Kan grubu Rh negatif olan birisine, Rh pozitif kan verilirse, buna karşı savaşan antikorlar oluşup kırmızı yuvarları yok etmeye başlayabilir. Gebelikte kan uyuşmazlığı üstesinden gelinmesi gelinen önemli bir sorundur.

Kan grubu Rh negatif olan bir kadının kocasının kan grubu Rh pozitif ise, yine sorunlar oluşabilir. Rh pozitif faktör kalıtım faktöründe baskındır. Bu nedenle çocuğun kanı Rh pozitif olur. Bu kez annenin vücudunda çocuğun kanına karşı antikorlar oluşabilir ve çocuğun kanına zarar verebilir. Özellikle doğum sırasında anne kanıyla çocuğun kanı plasentada karışabildiği için tehlike daha da artar. Kan uyuşmazlığı denilen durum da budur.

Yeni doğan bebek sarılık olabilir. Eğer antikorların yoğunluğu çok fazlaysa çocuğun kanını değiştirmek gerekebilir. Ne mutludur ki, bu tür güçlükler ender olarak ortaya çıkmaktadır. Çünkü yeni doğan bebeğin bünyesinde, annesinin antikorları kendisine zarar verebilecek kadar yoğun sayıda toplanmamıştır. Doğumdan 72 saat sonra anneye (Anti-D-gammaglobulin) serumu verilir. Bu serum kandaki antikorları normale dönüştürür. Böylece ikinci hamilelikte bebeğe karşı herhangi bir tehlike kalmamış olur.

Hemolitik Hastalık

Hemolitik Hastalık

Bu hastalığın nedeni, fetüs kan hücreleriyle, anne kanı arasındaki uyuşmazlıktır. Bu hastalıkta, anne kanındaki antikorlar plasenta yoluyla fetüse geçer ve hücrelerini tahrip eder. Bu uyuşmazlık, Rh-faktörüne bağlıdır.



Rh-negatif bir anne, Rh-pozitif bir çocuğa gebeyse, annenin Rh -negatif kanında fetüsün Rh-pozitif kanına karşı antikor oluşmaya başlar. Anne kanında oluşan bu antikorlar, plasenta aracılığıyla fetüse geçer ve fetüsün kan hücrelerini tahrip eder. Eğer annenin kan grubu bilinmiyorsa, bu durum ilk gebelikte, gebeliğin sonlarına doğru ya da doğum sırasında ortaya çıkabilir. İkinci gebelikte, aynı koşullar altında çok daha fazla antikor oluşur ve fetüs kanı daha çabuk tahrip edilir.

Eğer annenin Rh-negatif olduğu bilinirse, bu ihtimal göz önünde tutularak doğum tam teşekküllü bir hastanede yaptırılır. Gebelik süresinde de annenin kanı sürekli kontrol edilip antikor miktarı saptanmalıdır.

Belirtiler ve Komplikasyonlar:

Genellikle, doğumdan hemen sonra başlayan kansızlık, birkaç saat içinde şiddetini artırır, yeni doğan bebeğin hayatı için tehlike gösteren sarılık görülür. Kandaki bilirübin miktarı çok fazlalaşırsa beynin iç kısımları zarar görür. Kansızlık, oksijen eksikliğine neden olacağından, özellikle erken doğmuş bebekler için tehlikelidir. Bebekte görülebilen ödem, ölüme yol açabilir.

Tedavi:

Çocuğun hemen bir hastaneye kaldırılması gereklidir. Genellikle, şiddetli vakalarda kan değişimi yapılır. Ayrıca, doktor, kandaki bilirübini ayırıcı tedbirleri de alır.

Önleyici Tedbir:

Gebelik sırasında kan tahlili yaptırılmalıdır. Kan tahlilleri sırasında kanda bulunması muhtemel olan antikorlar da kontrol edilir. Bugün artık belli serumlar (Anti-D Globilin) yardımıyla fetüsün kanındaki 'Rhesus' faktörüne karşı anne kanında antikor oluşması önlenebilmektedir. Fetüsün doğum öncesi zarar görmesi ihtimalinin kuvvetli olduğu vakalarda, ana rahmindeki fetüsün kanı da başarıyla değiştirilebilmektedir. Rhesus-negatif anneden olan, Rhesus-pozitif bebeğin doğumundan hemen sonra kan tahlili yapılmalıdır. Kan tahlilleri olumlu sonuçlar verir ve bebeğin kanında annenin kanından geçmesi muhtemel antikorlar kolaylıkla saptanabilir. Bu durumda, bebeğin zamanında gözetime alınması ve tedavisi mümkündür.

Bebeklerde Sarılık ve Tedavisi

YENİDOĞAN BEBEKTE SARILIK

İkinci günden sonra ortaya çıkan ve genellikle tedavi gerektirmeyen bir durumdur. Anne ve bebeğin kan gruplarının bilinmesi ve sarılığın düzeyinin tayini için doktor kontrolü gerekir.

Bebeği her gün soyarak gün ışığında bakınız. Sarılık vücudun üst taraflarından başlayarak giderek aşağıya doğru iner. Elinizi hafifçe bastırarak cilt üzerinde gezdirirseniz sarılık daha kolay anlaşılır.

Annenin kan grubunun Rh (-) olduğu doğumdan önce biliniyorsa ve bu onun ilk doğumuysa genellikle tehlike yoktur. Bebeğin doğumdan hemen sonra kan grubu belirlenir. Bebeğin kan grubu da Rh (-) ise Rh uyuşmazlığı yoktur. Ancak bebek Rh (+) ise doktor izler. Bundan sonra doğması muhtemel 2. bebeği korumak için annenin doğumdan sonraki ilk 48 saat içinde anti-D alması gerekir.

Annenin kan grubu O, bebek A veya B ise bu da bir cins uyuşmazlıktır. Rh uyuşmazlığına göre daha hafiftir.

Yeni doğan bebekte sarılığa yol açan pek çok neden bulunmaktadır. İlk 1 hafta bebeğin sarılığı yakından izlenmeli, tedavi gerekiyorsa yapılmalıdır. Tedavi sınırına doktor karar verir. Sarılığa neden olan "bilirubin" adı verilen madde ilk haftada çok yükselirse kalıcı beyin hasarları oluşabilir.

Sarılık tedavisinde ne yapılır?



İlk günlerde sarılık önemli düzeyde yüksek çıkıyorsa fototerapi (ışık tedavisi) uygulanır. Bu tedavide bebek belirli bir dalga boyuna sahip olan ışık altında yatmaktadır. Bu tedavi genelde 2-3 gün sürer.

Kan değişimi ne zaman gerekir?

Sarılık çok yüksek düzeyde ise, beyin oluşabilecek hasarı önlemek için genelde ilk hafta içinde kan değişimi yapılmaktadır. Bebeğinizin kaç günlük olduğu, ağırlığı ve bazı özel durumları doktor tarafından dikkate alınarak tedaviye karar verilir.