Guatr

Guatr Nedir?

Guatr, bir salgı bezi olan tiroid bezinin normalden fazla büyümesidir. Tiroid bezi boynumuzun ön kısmında iki taraflı olarak bulunmaktadır. Yetişkin bir insanda tiroid bezinin normal ağırlığı takriben 20-25 gram civarında değişmektedir. Tiroid bezi gıdalardan aldığımız iyotu toplar ve bununla T3 ve T4 adı verilen tiroid hormonlarını üretir. Bu hormonlar hücrelerin ve dokuların fonksiyonlarını düzenlemekle görevlidir. Eğer bu hormonlar az miktarda salgılanırsa vücut fonksiyonları yavaşlayacak, fazla salgılanırlar ise vücut fonsiyonları hızlanacaktır. Tiroid bezi vücudun ihtiyacı kadar tiroid hormonu üretmezse tiroid bezi hücreleri beyin tarafından uyarılır ve tiroid hücreleri çoğalıp büyüyerek daha fazla hormon yapmaya çalışır. Böylece guatr oluşur. Büyük bir guatr basit muayenede elle hatta daha da büyükse gözle kolaylıkla saptanabilir. Tiroidin büyüklüğünden şüphe ediliyor fakat gözle ve elle tespit edilemiyorsa Tiroid ultrasonu ile kesin tanı konulur. Ultrasonda tiroidin büyüyüp büyümediği görülür. Tiroid bezi bazı kişilerin yapısıyla alakalı olarak doğal şekli ile de normalden büyük olabilir. Bu sebeple bu tür kişilere kesin guatr tanısı koyabilmek için ultrason şarttır.

Guatr hastalığının nedenleri:

Vücutta iyot eksikliği, guatr'a neden olan besinlerin fazlaca tüketimi (guatrojen maddeler), bazı kimyasallar, bazı ilaçlar, bazı mikroplar, tiroid bezi iltihabı, tiroid nodülü, tiroid kanseri guatr nedenleridir.

Tiroid Bezinin Vücuttaki Görevi Nedir?

TİROİD BEZİNİN VÜCUTTAKİ GÖREVLERİ NELERDİR?

Tiroid bezi, boynumuzun alt kısmında, nefes borusunun hemen önünde bulunan görüntüsü kelebeğe benzeyen küçük bir organdır. Ağırlığı yetişkin bir insanda 20 ila 40 gram arasında değişmektedir. Normal büyüklükte olan tiroid bezinin dışarıdan bakıldığında görülmesi pek mümkün değildir. Ancak zayıf insanlarda dışarıdan görülebilmektedir. Tiroid bezinin vücuttaki en temel görevi tiroid hormonu salgılamaktır. Vücudun metabolik olaylarının düzenlendiği T3 ve T4 adı verilen iki hormonu üretip kana salgılar. Tiroid hormonları vücutta bir çok farklı fonksiyonun doğru zamanda yerine getirilmesini sağlar. Vücudun saati diyebileceğimiz bir görev üstlenir. Tüm hücrelerin çalışma hızlarını ayarlar. Saçımızdaki telden, ayağımızdaki tırnağa kadar tüm hücrelerdeki çalışma hızını tiroid hormonu ayarlar. T3 ve T4 hormonların kandaki seviyelerinin yüksek ya da düşük olması kişide bir takım problemlerin olduğunun göstergesidir.

Tiroid Kanseri Nedir?

TİROİD KANSERİ

Tiroid bezi boyunda bulunur. Nefes borusunun önündedir. Görünümü itibariyle kelebeği ya da papyonu andıran bir organdır. Hormon üretimi yapan organlardan biridir. Ürettiği hormon metabolizmayı düzenleyen en önemli hormondur. Tiroid hormonunun vücutta çok önemli görevleri vardır. Bu görevlerin doğru bir şekilde ve doğru zamanlarda gerçekleşmesini sağlar. Vücudun ısısı ve nemini, kadınların adet döngülerini, kalbin dakikadaki atış sayısını, saçların ve tırnakların ne sıklıkla uzayacağını, ne kadar kilo alınacağı gibi birbirinden çok farklı ve önemli görevlerin düzgün bir şekilde gerçekleşmesinden sorumludur. Özellikle kilo alıp verme sorunu yaşayan kadınlar için kan şekeri seviyesinden sonra ilk bakılan parametre tiroid hormonu seviyeleridir.

Tiroid bezinde ortaya çıkan bazı iyi huylu ve kötü huylu tümörler olabilmektedir. Tiroid bezinin iyi huylu tümörü guatr olarak tanımlanır ve halk arasında da guatr hastalığı olarak bilinir. Guatr daha çok vücuttaki iyot eksikliğinden kaynaklanan, tiroid bezinin büyümesi olarak ortaya çıkan bir hastalıktır. Halk arasında guatr ile tiroid çok sık karıştırılmaktadır. O kadar ki tiroid bezine guatr bezi diyenlere rastlamaktayız. Daha önce de dediğimiz gibi, guatr, tiroid bezinin hacim olarak büyümesinden başka bir şey değildir. Bunun dışında tiroid bezinde ortaya çıkan diğer şişlikler ve kitleler kötü huylu tümörlerdir. Kötü huylu tümörler tedaviden sonra tekrarlayabilirler. Tiroid kanseri, diğer kanser türlerinde olduğu gibi kötü huylu kanser hücrelerinin komşu hücreleri ve uzak hücreleri etkileyerek yayılmasıdır. Bu şekilde vücutta yayılım gösterir ve dokuların, organların fonksiyonlarının bozulmasına ya da tamamen çalışmamasına neden olurlar.

İlgili aramalar: tiroid kanseri nedir? tiroid kanseri nasıl olur? guatr nedir?

Tiroid bezi

TİROİD BEZİ
Tiroid bezi 20 gram ağırlığında, 2,5 santimetre boyunda fakat çok etkili minik bir organdır.

Sürekli yorgunluk ve bitkinlik duyan, yahut sürekli huzursuzluk hissedip sinirden patlama noktasına ulaşılan kişilerde de tiroid bezinin incelenmesi gerekir. Belki de nedeni buradadır.

Tiroid bezi, nefes borumuzun ön kısmında bulunur. Şekli bir kalkanı andırır. Bu nedenle bazı ülkelerde kalkan bezi olarak da anılır. Hormon bezi olarak işlevini, hipofiz ve vejetatif sinir sistemi ile birlikte yürütür, iki tür hormon thyroxin ve trijodthyronin üretir. Bu hormonların ikisi de metobolizma-özümlenme işlemleri açısından önemlidir. Hormonun kana karışan miktarı, beyin içinde karmaşık bir mekanizmanın işlevine bağlıdır. Rahatsızlık halinde bazen aşırı, bazen de normalin altında hormon üretilir. Her iki duruma da, bünyedeki iyot eksikliği yol açabilir. Tiroid bezi, iki hormonu da üretmek için iyoda gereksinim duyar. Tiroid bezinde iyot eksikliği bu bezin büyümeye başlamasıyla ortaya çıkar. Sonuçta kişi guatr hastası olur.

Guatr hastalığı sırasında hipofiz bezi emir vermediği halde, tiroid bezi aşırı hormon salgılamaktadır. Buna bezin sürekli doku üretmesi neden olur. Böylece oluşan doku düğümlerine adenom adı verilir. Tiroid bezinin aşırı hormon üretmesinin bir başka nedeni ise, basedow hastalığıdır. Bu hastalık sırasında belirli miktarda antikorlar oluşur ve bu antikorlar hipofiz bezleriyle tiroid bezleri arasındaki bağlantıyı engellerler.

Organın işlevini normalin altında yapması, iyot noksanlığından olduğu kadar aşırı faaliyetini önlemek için uygulanan tedaviden de kaynaklanabilir. Bu gibi durumlarda guatr veya adenom ameliyat edilir.

Ülkemizde tiroid rahatsızlığı çeken milyonlarca kişi vardır. Basedow hastalığı, genellikle şeker hastalığının arkasından ortaya çıkar. Hastalık kadınlarda daha sıkça görülür. Tiroid bezlerinin aşırı çalışması olayına deniz kıyılarında diğer yörelerden daha fazla rastlanır. Aynı durum şehirlerde, kırsal yörelerden daha fazladır.

Basedow hastalığı guatr, hızlı nabız atışı, gözlerde büyümeyle ortaya çıkar. Bu hastalık çocuklukta az görülür, çocuk hastaların çoğu kız çocuktur. Tedavisi ilaç, tiroid hormonlarının oluşumunu değiştirme, radyo-iyot tedavisi ve ameliyattır.

Guatr hormonlarının aşırı üretilmesiyle olduğu gibi, eksik üretilmesiyle de ortaya çıkar. Erginlik, hamilelik, menapoz yılları, bedensel yüklenimler, enfeksiyon sırasında hormon miktarının artması guatrın daha çabuk büyümesine neden olur. iyodlu tuzlar, bu hastalıklara karşı en önemli önleyicilerden birisidir. Balık, sarmısak, tere de yararlıdır.

İyot

İyot ve iyot eksikliği:
Yunanca (İoeides), menekşe renkli sözcüğünün türevidir. İyot, tiroid bezleri hormonlarının üretiminde kaçınılmaz bir elementtir. Kuzey Denizi'nin dalgaları kıyıları döverken, bir problemin yanıtını da birlikte getiriyordu. Almanya'nın Bavyera bölgesinde guatr hastalığı o kadar yaygındı. Guatr hastası olmak milli kıyafetleri giymek ya da ayakkabı boyamak gibi normal bir olay sayılıyordu. Oysa hastalığa ülkenin kuzeyinde ise, hemen hiç rastlanmıyordu. Bunun nedenini bilim adamları ancak geçen yüzyıl içinde anlayabildiler. Deniz suyu ve kıyı toprakları, Bavyera'nın milyonlarca yıllık topraklarına oranla çok daha yüksek miktarda iyot içermekteydi. İyot, tiroit bezlerinin hormon üretimi için çok aranılan bir maddedir. Eğer besinlerimizde eksikliği hissedilirse, bünye bunun eksikliğini telafi etmek ister. Durmadan daha çok üretir, giderek büyümeye başlar, sonunda guatr dediğimiz rahatsızlık ortaya çıkar.

İyotun önemi:
Yapılan bir istatistik, Alman halkının yüzde 15'inin, guatr hastası olduğunu göstermiştir. Guatr, bazen ilk bakışta farkedilemeyebilir ve boynun iç tarafına doğru büyür. Bavyera'da, balık gibi iyot içeren besinler her mevsimde satıldığı halde, bu eyaletteki guatrlı sayısı, kuzey bölgesindekinden daha fazladır. Guatrın önlenmesi için iyotlu sofralık tuzlara önem veriliyor. İsviçre'de kullanılan tuzların yüzde 93'ü iyotlu iken Almanya'da bu oran, yüzde 20'dir. İyotlu haplar ise, guatr hastalığının önlenmesinde yararlı olmakta, ancak hastalığı tedavi etmemektedir.

Tiroid Bezi Hastalıkları

TİROİD BEZİ HASTALIKLARI
Eski Romada, evlenme gecesinden sonra kadının boynunu yoklamak adetti. Eğer boynun önündeki tiroid bezi şişmişse bu evliliğin iyi bir şekilde devam edeceğine işaret ederdi. Demek ki o zamanlardan beri iç ifraz bezlerinin insanların heyecanı va ruhsal duyumları ile ilgisi bilinmekteydi.

Gerçekten de sempatik sinir sistemi ve böbreküstü bezlerinin salgıları ile ilgili olan heyecanlarımız tiroid hormonuna da tesir etmektedir. Bu hormonun salgılanması hipofiz bezinin salgıları ile ilgilidir. Hipofizin bu salgıları da yine kandaki tiroid hormonu miktarı ile ayarlanır Bu işlem aynı zamanda ruhsal durumumuzla da sıkı sıkıya ilişkilidir.

Tiroid bezinin fazla salgı yapması halinde "Basedow hastalığı" denilen bir hastalık ortaya çıkar. Bu fazla salgılanma sonucunda hücreler tarafından yakılan glukoz miktarı artar. Yeterli miktarda gıda alındığı ve hastanın iştahı iyi olduğu halde devamlı kilo kaybı olur. Aynı zamanda hasta sinirlidir. En ufak sebeple sinirlenir. Bu fazla salgılama nadiren bizzat tiroit glandına bağlı sebeptendir. Çoğu kez hipofiz guddesinin ön kısmından salgılanan ve tiroidi uyaran hormonun (TSH) fazla imal edilmesinden olur. Bu uyarıcı hormonun artışı da gerek ruhsal sebeplere ve gerekse cinsiyet guddelerine (bezelerine) bağlıdır.

Tiroid bezi Basedow hastalığı ile ilgisi olmayan sebeplerle de büyür. Basit guatr (goitre) denilen bu hal iyot eksikliği sonucu meydana çıkar. Genellikle dünyanın her tarafında "guatr bölgeleri" vardır. İsviçre bunlardan biridir. İyot eksikliğini karşılamak için İsviçre'nin dağlık bölgelerinde yemek tuzuna iyot katılmaktadır.

Memleketimizde de bazı bölgeler, (Kastamonu, Adapazarı, Antalya gibi illerimizde) guatr bölgeleri halindedir. Denizden uzak olan yerlerde eğer içme sularında veya kaya tuzlarında iyot eksik ise basit guatr meydana çıkmaktadır.

Tedavi ilk olarak ilaçlarla denenir. Bazı hallerde de büyüyen tiroid bezini cerrahi müdahaleyle çıkarmak gerekir.

Tiroid Bezinin Fazla Çalışması, Hipertiroidi, Hipertiroidizm

Tiroid Bezinin Çok Aşırı Çalış­ması, Hipertiroidizm Nedir

Tiroit bezinin aşırı çalışmasına yani aşırı tiroit hormonu üretme­sine tıp dilinde hipertiroidi adı verilir. "Hiper" Latince "fazla" veya "yüksek" manasına gelir. Hipertiroidi hastalığı­na tıp dilinde "tirotoksikoz"' adı da verilir. Tiroit bezinin aşırı çalışmasına halk arasında "zehirli guatr" veya "iç guatr" isimle­ri de verilmektedir. Bu isimlendirmeler maalesef yanlıştır; ne zehirlenme söz konusudur ne de bir iç guatr vardır. Elle­riniz titriyor, ağzınız kuruyor ve çok yemek yemenize rağmen kilo veriyorsanız ya da çabuk sinirleniyor ve çev­renize bağırıp çağırıyorsanız tiroit beziniz fazla çalışıyor olabilir.

Tiroit bezinde aşırı çalışmaya ne­den olan hastalıklar şunlardır:

1. Graves hastalığı: TSH reseptör antikorlarının kanda artması ne­deniyle oluşan tiroit bezi aşırı çalışmasıdır. Bazı hastalarda gözde büyüme olur. Hipertiroidinin en sık nedeni­dir. Hipertiroidisi olan hastaların %60-90'nım Graves hastalığı oluşturur. Bağışıklık sistemindeki bir bozukluk­tan kaynaklanır.

2.  Sıcak nodüllerin fazla hormon salgılaması: Sıcak nodüllerin aşırı tiroit hormo­nu yapıp salgılaması durumunda tiroit hormonları kanda artar ve hipertiroidi hastalığı oluş­turur.

3.  Tiroit bezinin iltihabi hastalıkları: Tiroit bezinde iltihabi hastalıklar olduğunda bezde depo edilmiş hal­de bulunan tiroit hormonları kana döküldüğünden hormonlar yükselir ve hipertiroidi belirtil­eri ortaya çıkar.

4. Tiroit hormon ilaçlarının fazla alınması: Tiroit hormon ilaçlarının gereğinden fazla alınması kan­da tiroit hormonlarını artırır ve hipertiroidi yapar.

5. Bazı ilaçların kulla­nımı: Amiodarone isimli kalp ilacı ve interlökin ilacı kullanan bazı hastalarda tiroit bezi fazla çalışarak hipertiroidi hastalığı oluştu­rabilir.

6. Aşırı şekilde iyot almak: Fazla iyot alınması nodülü olan hastalar­da hipertiroidi yapar.

7. Cıva zehirlenmesi: Civanın fazla alınması hipertiroidizm denilen tiroit bezinin aşırı çalışması­na neden olabilir.

Tiroid Bezi Nedir? Tiroid Bezinin Görevleri?

Tiroid Bezi Nedir, Tiroit Bezleri, Tiroit Bezle­rinin Çalışması

Tiroit bezi boynumuzun ön tarafında bulu­nan bir organımızdır. Tiroit bezini: görevi tiroit hormonlarını üretmek, depolamak ve gerek­tiğinde kana vermek, böy lece metabolizmamızı ayarlamaktır.

Tiroit bezi küçük bir bez­dir; ağırlığı 15-20 gram kadardır ve bir ceviz büyüklü gündedir. Boynun ön tarafın­da cildin altında bulunur ve kelebek şeklindedir. Kele beğin kanatları sağ ve sol lob olarak ad­landırılırken, bu iki lobu birleştiren ortadak kısma veya loba istmus adı veri­lir. Her lob 4 cm uzunluğunda ve 1-2 cm enindedir

Tiroit bezi adem elması de­nen nefes borusu çıkıntısının (gırtlak) tam arkasında dır ve yutkunmakla aşağı yukarı hareket eder. Bu ne­denle doktor muayene sırasın da yutkunmanızı ister.

Tiroit bezi gıda ve suyla alınan iyot mineralini kullanarak tiroit hormonlarını üre­ten bir organdır. Su ve gıdalarla alınan iyot bağırsaklardan kana geçtikten sonra boynu­muzda bulunan tiroit bezine gelir ve tiroit hormonlarının üretilmesinde kullanılır. Tiroit bezi­ne giren iyot burada tirozin isimli aminoasitle birleşerek T3 ve T4 adı verilen tiroit hormonları­nın oluşumunu sağlar. T4 hormonun yapısında dört tane iyot molekülü olduğu için T4, T3 hormonun yapı­sında ise 3 tane iyot molekülü olduğu için T3 adı verilmektedir. Tirozin aminoasiti yedi­ğimiz proteinli gıdalarla sağlanır. Görüldüğü gibi tiroit hormonlarının yeteri kadar yapımı için protein ve iyodun gıda ve suyla vücuda yetecek kadar alınması gerekmek­tedir. Bezde oluşan T3 ve T4 hormonları daha sonra kan dolaşıma salınarak vücu­dun bütün organlarına ve hücrelerine girer ve etkilerini gösterir. Böylece metabolizma hızı­mız düzenlenir, bağırsaklar, üreme organlarımız, saç ve cildimiz sağlık­lı olarak çalışır.

Tiroit bezinden iki türlü tiroit hormonu salgılanır. Bunlardan faz­la salgılananı T4 (%80 oranında ), daha az salgılananı (%20'si) ise T3 hormonudur. Hüc­relere giren ve etkili olan hormon T3 hormonudur; T4 hormonu hücreye girmez. Bu nedenle T4 hormonu vücudumuzda özellikle karaciğerde ve diğer organlarımızda deiyo-dinaz enzim­leri ile T3 hormonuna dönüşmektedir. Bu dönüşümün bozulması durumunda T3 yeterince oluşamaz ve tiroit hormonları etkisini gösteremez.

Kandaki T4 ve T3 hormonları bazı prote­inlere bağlanarak dolaşırlar. Bu proteinlere bağlanan tiroit hormon­larına total T4 ve total T3 adı verilir. Kanda bulunan tiroit hormonlarının çok azı kanda hiçbir prote­ine bağlanmadan serbest olarak bulunur ki, bunlara serbest T3 ve serbest T4 hormonları denir. Serbest T3 ve serbest T4 hormonları total T3 ve total T4 hormonlarıyla bir denge ha­linde bulunduğundan tiroit bezinin çalışma durumunu (az, çok veya normal ça­lışmasını) en iyi yansıtan testler serbest tiroit hormonlarıdır. Kan dolaşımından hücrelere total hormon­lar değil serbest hormonlar girmektedir. Bu nedenle total T4 ve T3 tetkik­leri yerine serbest T4 ve serbest T3 hormonlarını ölçtürmek daha iyidir.

Tiroit bezinin çalış­ması beynimizin tabanında bulunan hipofız bezi tarafından kontrol edi­lir. Hipofiz bezi, TSH adı verilen bir hormon salgılar ve bu hormon kan yoluyla tiroit be­zine gelir, tiroit bezinin iyot tutmasını artırır ve tiroit hormonlarının yapıl­masını sağlar.

Tiroit bezi az hormon salgıladığında hipofiz bezi TSH salgı­sını artırarak tiroit bezinin daha çok hormon üretmesini sağlar. Bu nedenle tiroit bezi­nin az hormon salgıladığı tiroit yetmezliğinde (hipotiroidi) kanımızda TSH hormonu normalden yüksek, fakat T3 ve T4 hormon­ları düşük olarak bulunur.

Tiroit bezi bazı hastalıklar nede­niyle çok hormon salgılarsa, yani kanımızda T3 ve T4 hormonları çok artarsa bu defa hipo­fiz bezinden salgılanan TSH hormonu azalır. Kanımızda T3 ve T4 hormonları ne kadar yük­selirse TSH hormonu da o kadar azalır. Hipertiroidi denilen tiroit bezinin aşırı çalışması durumunda kanımızda T3 ve T4 hormonları yüksek iken TSH hormonu normalin altına iner ve düşük­tür.

Görüldüğü üzere hipofiz bezi kandaki T3 ve T4 hormon düze­yine göre TSH hormon salınışını azaltıp artırmaktadır.

Hipofiz bezi ise, beynimizde, hipofiz bezi­nin üzerinde bulunan hipotalamus organı tarafından kontrol edilir. Hipotalamus orga­nı salgıladığı TRH isimli hormon ile hipofiz bezinden TSH salınışını sağlar.

Görüldüğü gibi hipotalamus, hipofiz ve tiroit bezi birbirine bağımlı ola­rak çalışan ve birbirlerini kontrol eden 3 bezdir. Tiroit bezini hipofiz bezi kontrol ederken hipofiz bezi­ni de hipotalamus organı kontrol etmektedir. Hipotalamusdan sal­gılanan TRH hormonu hipofiz bezini etkileyerek buradan TSH hormonu salgılatır. Hipofiz-den salgılanan TSH hormonu ise tiroit bezinden tiroit hormonlarının yapılmasını ve kana salgılan­masını sağlar.

Tiroid Hormonları, Tiroid Hormonu

Tiroid T4 hormonundan Tiroid T3 olu­şumu ve bunu etkileyen olaylar:

T4'den T3 oluşumu çoğun­lukla karaciğerde olur. Bu dönüşümde görev alan de-iyodinaz enziminin yapısında selenyum vardır. Bu enzimin azalması durumunda T4 hormonundan T3 oluşumu azalır. T3 hormon oluşumu­nun azaldığı durumlar aşağıda verilmiştir:
1. Yaşlanma
2. Yanık
3. Açlık
4. Soğuğa ma­ruz kalmak
5. Alkolikler
6. Tip 1 şeker hastalığı
7. Karaciğer ve böbrek hastalığı
8. Travma
9. Stres
10. Ameliyat
11. Kadmiyum ve kur­şun zehirlenmesi
12. İlaçlar: Kortizon, İyot, Amiodarone ilaçları T3 hormon oluşu­munu azaltır.

Kaynak: Prof. Dr. Metin Özata